jaki mikrofon wybrać

Fizyka dźwięku w praktyce studyjnej

Dźwięk to niezwykle ważna część każdej produkcji audiowizualnej, ponieważ w dużej mierze to on buduje immersję widza. Chociaż współczesne kamery oferują obraz 4K, to słabe audio z pewnością zniechęci odbiorców szybciej niż nieostry kadr. Dlatego dobór mikrofonu dostosowanego do specyfiki nagrania jest kluczowym wyzwaniem dla każdego twórcy.

Aby rozpoznać dobry sprzęt, musimy wiedzieć, czego w nim szukać. W związku z tym, w poniższym artykule przybliżamy aspekty techniczne i wskazujemy, czym kierować się podczas kompletowania sprzętu, opierając się na standardach, jakie stosuje nasze studio filmowe.

Podział mikrofonów: Budowa i zasada działania

Istnieją dwa główne typy mikrofonów używanych w profesjonalnym broadcastingu: dynamiczne oraz pojemnościowe. Klasyfikacja ta opiera się na różnicy w przetwarzaniu drgań membrany na sygnał elektryczny. Zatem wybór odpowiedniej technologii determinuje charakter brzmienia finalnego nagrania.

1. Mikrofon dynamiczny cewkowy

Ten typ charakteryzuje się dużą uniwersalnością i niezawodnością. W swoim działaniu wykorzystuje zjawisko indukcji elektromagnetycznej. Dzięki temu, że ruchoma cewka znajduje się między biegunami magnesu, mikrofon doskonale przechwytuje dźwięki nawet przy bardzo wysokim poziomie ciśnienia akustycznego (SPL).

W praktyce oznacza to, że mikrofony dynamiczne świetnie poradzą sobie z głośnymi źródłami dźwięku. W rezultacie są idealne do rejestrowania krzyku, wzmacniaczy gitarowych czy zestawów perkusyjnych, gdzie delikatniejsze konstrukcje mogłyby ulec przesterowaniu.

Zalety mikrofonów cewkowych:

relatywnie niska cena,
dobra kierunkowość (izolacja od tła),
odporna na uszkodzenia mechaniczne konstrukcja,
możliwość pracy bez dodatkowego zasilania.

Niemniej jednak, wśród wad eksperci wymieniają słabsze przenoszenie wysokich częstotliwości (powyżej 10-12 kHz). W konsekwencji przekłada się to na niższą wrażliwość na detale dźwiękowe i wolniejszą odpowiedź na tzw. transjenty (szybkie ataki dźwięku).

Przykładowe modele:

Shure SM58: Klasyczny mikrofon wokalny, jeden z najpopularniejszych na świecie. Ze względu na swoją wytrzymałość, odnajdzie się w rękach wokalistów i reporterów.
AKG D112: Legendarny model, który dzięki podbiciu niskich pasm idealnie sprawdza się przy nagrywaniu stopy perkusji.
Behringer XM8500: Budżetowy wybór dla początkujących, który mimo niskiej ceny oferuje przyzwoitą charakterystykę.

2. Mikrofon dynamiczny wstęgowy

Mikrofony wstęgowe to specyficzna podgrupa „dynamików”. W przeciwieństwie do modeli cewkowych, posiadają znacznie lżejszy element drgający (wstęgę aluminium). Dzięki temu ich charakterystyka częstotliwościowa jest znacznie lepsza, co pozwala na wierniejsze przenoszenie góry pasma.

Co więcej, oferują one bardzo naturalne, „ciepłe” brzmienie bez efektu sztucznego koloryzowania. Jednakże są one niezwykle podatne na uszkodzenia (np. silny podmuch powietrza) oraz są znacznie droższe niż standardowe mikrofony cewkowe.

Przykładowe modele:

Oktava ML-53: Mikrofon, który odnajduje się przy rejestracji jazzu i wokalu. Ponadto charakteryzuje go gładkie przechodzenie między pasmami.
Royer R-121: Sprzęt z wyższej półki, który często spotykamy w profesjonalnych studiach nagrań.

3. Mikrofon pojemnościowy

Ten rodzaj przetwornika ma zdecydowanie bardziej skomplikowaną konstrukcję. Składa się z dwóch elektrod: jednej nieruchomej oraz drugiej, pełniącej rolę membrany. Aby mikrofon pojemnościowy mógł działać, wymagane jest napięcie polaryzujące (zazwyczaj 48V, tzw. Phantom).

Kiedy fale dźwiękowe wywołują drgania, następuje zmiana pojemności kondensatora. W efekcie to zróżnicowane napięcie tworzy sygnał elektroniczny. Taka konstrukcja sprawia, że mikrofon ten posiada znacznie lepsze przenoszenie detali (tzw. odpowiedź impulsową). Dlatego też profesjonalna produkcja filmów tak często sięga po te rozwiązania przy nagrywaniu dialogów w kontrolowanych warunkach.

Kluczowe cechy:

efekt realistycznego odwzorowania dźwięku (wysoka wierność),
czysta i zrównoważona barwa,
płaska charakterystyka przenoszenia w całym paśmie słyszalnym.

Z drugiej strony, wadą jest konieczność stosowania zewnętrznego zasilania oraz wysoka czułość. Oznacza to, że mikrofon zarejestruje wszelkie „mlaśnięcia” i oddechy. Aby temu zapobiec, podczas nagrań lektorskich bezwzględnie zaleca się używanie pop-filtrów. Jeśli Twój surowy materiał zawiera takie błędy, ratunkiem może być zaawansowany montaż filmów, gdzie inżynier dźwięku oczyści ścieżkę.

Mikrofony pojemnościowe dzielimy na:

Wielkomembranowe: Charakteryzują się wyższą czułością i niższymi szumami własnymi. Ponadto występuje tu zjawisko przyjemnej dla ucha koloryzacji dźwięku (efekt „radiowego głosu”).
- Neumann U87: Absolutny standard studyjny. Chociaż jego cena jest wysoka, jest to inwestycja na lata.
- Warm Audio WA-67: Doskonała alternatywa, która pozwala na podniesienie jakości nagrań bez rujnowania budżetu.
Małomembranowe: Tu występuje mniejsza czułość, jednak pasma akustyczne przetwarzane są dokładniej, bez efektu koloryzacji. W związku z tym są idealne do nagrywania instrumentów akustycznych i tła.
- Rode NT5: Uniwersalny mikrofon, który często stosujemy w parach do nagrań stereo.

Jaki mikrofon wybrać do produkcji filmowej?

W praktyce filmowej wybór mikrofonu zależy od rodzaju nagrania oraz warunków akustycznych. Do rejestracji dialogów na planie najczęściej stosuje się mikrofony kierunkowe typu shotgun, które skutecznie izolują głos aktora od dźwięków otoczenia. W przypadku wywiadów oraz nagrań reporterskich popularnym rozwiązaniem są mikrofony lavalier (krawatowe), zapewniające stabilny poziom sygnału niezależnie od ruchu osoby nagrywanej.

Natomiast w kontrolowanych warunkach studyjnych, takich jak nagrania lektorskie czy voice-over, najlepiej sprawdzają się mikrofony pojemnościowe wielkomembranowe, które oferują najwyższą szczegółowość i naturalne odwzorowanie barwy głosu. W produkcji filmowej kluczowe znaczenie ma nie tylko jakość mikrofonu, ale również jego dopasowanie do konkretnego zastosowania oraz środowiska nagraniowego.

Podsumowanie i rola postprodukcji

Wybór mikrofonu to pierwszy krok. Należy jednak pamiętać, że nawet najlepszy sprzęt nie zastąpi wiedzy realizatora. Zespół ABRA-MEDIA w swojej pracy łączy wiedzę teoretyczną z wieloletnią praktyką.

Jeśli posiadasz już nagrania, ale ich jakość pozostawia wiele do życzenia, zachęcamy do sprawdzenia naszego portfolio montażowego. Profesjonalna postprodukcja dźwięku potrafi uratować wiele ujęć, pod warunkiem że materiał wyjściowy został zarejestrowany świadomie dobranym mikrofonem.

Bibliografia i źródła wiedzy:

1. Alten, S. R. (2013). Audio in Media. Wadsworth Cengage Learning. – Akademickie kompendium wiedzy o fizyce dźwięku w mediach.
2. Bartlett, B., Bartlett, J. (2016). Practical Recording Techniques. Focal Press. – Techniki rejestracji studyjnej i polowej.
3. Eargle, J. (2005). The Microphone Book. Focal Press. – Szczegółowa analiza budowy przetworników elektroakustycznych.
4. Materiały edukacyjne Shure – Baza wiedzy o charakterystykach kierunkowych.